ANA
SAYFAYA
DÖN


YAZAR: Seyfettin Ceylan
TARİH: 14.04.2013


Erenköy, Kayabaşı Köyü’nde Bir Halaçlılar Köyü Mahallesi ve Günyüzü Coğrafyasına Genel Bakış -1-

          -Günyüzü’nden birçok köy çıkmış yakın tarihe kadar. Oğul veren bir köy Günyüzü.-

 

Bugün Kayabaşı köyü olarak bölgesine göre yüksek bir tepede varlık gösteren bu yerleşme, Kayabaşı Çay, Merkez, Günyüzü ve Halaçlılar Mahallesinden oluşuyor.

Çay Mahallesi de güney yönlerden geçen yolla canlanmış ve gelişmiş.

Bu yerleşmelerin çekirdeğinin Günyüzü, Halaçlılar Mahallesi, Şeyhoğlu olduğu kanaati oluşuyor.

Belki de buradan oğul verdikçe mahalleler oluştu. Kurucu unsur olan Şeyhoğlu, Halaçlılar toplulukları mahalle ve köy olarak anılmaya başlasa da yerleşmenin genel adı Günyüzü olduğundan bu söz şu an kayıtlarda geçmese de halk arasında varlığını devam ettirerek günümüze kadar geldi. Çevre köylerce de bu ad bilinir hala.

Günyüzü yerleşmesi içinde de bulunan çoğunluğu İran’da yaşayan bir Türk boyunun adı olan Halaçların tarihi geçmişleri hakkında araştırmalarda ve tarih kitaplarında çok bilgiye ulaşılabilmekte. Halaçlar hakkında 9. ve 10. yüzyıllardan itibaren yazılı kaynaklar bahsetmeye başlar.

Tarihi belgelerden yararlanılarak oluşturulmuş bu konudaki en kapsamlı çalışmaların başında gelen Cevdet Türkay’ın Osmanlı İmparatorluğunda Oymak, Aşiret ve Cemaatler adlı eserin 341. sayfasında cemaat adı, Halaçlı, (Halaclu), (Hallaclı, Hallaclu) geçmekte. Bu topluluğun, sülalenin yerleşim yeri, Kırşehir, Sivas, Meraş, Paşa sancağı, Niğde, olarak verilmiş. Bu sülalenin, yani cemaatin bağlı olduğu topluluk ise Yörükan Taifesi olarak kayıtlara geçmiş.

500 yıllık tarihi belgede, yani Muhasebe-i Vilayet-i Anadolu Defteri’nin 451.sayfasında, Kara Halaç, bu kişi veya cemaat Gerede dolaylarında. 476. sayfada Halaçlar Karyesi Viranşehir bölgesinde ve 558. sayfada da Halaçlar Karyesi Daday bölgesinde, yine aynı eserin 560. sayfasında, Halaçlar zemin olarak kayıtlara geçiyor.

Bu kaynaklardan ve halk arasında hala kullanılan Halaçlılar(Halaşlı) Köyü sözünden Halaç Türkmenlerinden bir topluluğun, sülalenin buralara yerleştiği ve bu yerleşmeye ad olduğu, Kayabaşı diye bir topluluk bulunmadığı, zaman içinde Halaçlar Mahallesi oğul verdiğinden ve dışarıdan yerleşenlerle yeni mahalleler ortaya çıktığı böylelikle Halaçlar adının köy tüzel kişiliğine kavuşmasıyla sadece bir coğrafi eleman olan Kayabaşı köyü olarak devam ettiği, bu Halaçlılar adının da sonraki nesiller tarafından anlamlandırılamadığı ve böylelikle köyün adının değişerek Kayabaşı olduğu ve bu adın bugünkü Halaçlar Mahallesini de kapsadığı kanaati ortaya çıkıyor.

 

Günyüzü mü Halaçlı mı?

Eldeki kayıtlara göre 1500’lü yıllardan önce de Hızır Bey ili Kazası olarak Bolu Sancak’ına bağlı bulunan Çarşamba Kazasında veya bu kazanın 1850’lerde Viranşehir Sancak’ına bağlanmasından sonra kayıtlarında ne Halaçlı Köyü ne de Kayabaşı Köyü geçmektedir. Halk arasında söylenegelen oralardaki yerleşim isimlerinin peşine düştüğümde, şu anda sosyal kültürel olarak Şeyhoğlu Köyüne daha yakın, bağlı olan resmi kayıtlarda ise Kayabaşı Köyüne bağlı Günyüzü Mahallesi dikkat çekici. İşte Günyüzü adlandırmasıyla ilişkili olacak Hızır Bey ili, Çarşamba Kazasında ve Çarşamba’nın 1530 yılında kayıtlı olan bilindik köylerinin de kayıt edildiği sayfalarda, Günec (527. sayfada) ve Güneyce de (523. sayfada) kayıtlı. Güneyce ve Günec Günyüzü adına dönüşmüş olması da ihtimal dahilinde. Eğer böyleyse şu an adı Kayabaşı ve Eren Köy olarak varlık gösteren buraların tarihi 1530’dan önce başlamış olmalı. Günec olsun, Güneyce olsun, Günyüzü olsun, bunlar coğrafi konumla ilgili olmalı, yani güneşe bakan, güneşlenme süresi iyi olan yerler ve yakın anlamdalar. Günyüzü ve Halaçlı hala da bilinip halk arasında ve pratikte yaşayan adlar.

Hızır Bey ili (Çeharşenbe-Çarşanba-Çarşamba) ile Çömlekçi’den başlayıp Beycuma ve Devrek köylerinin de birçoğunu içine alıp Mengen’e kadar dayanan Bakacakkadı’dan Çömlekçi’ye kadar Filyos Çayı’nın batı yönlerindeki yerleşmeleri kapsayan bir bölge olarak geçmekte. Hala bugün bile Perşembe bölgesinin halkı Filyos Çayı’nın Batısında kalan Çaycuma’nın da olduğu yeri Çarşamba olarak ifade eder.

Güney, Güneyce Çarşamba bölgesinde kayıtlı.

 

Hamit Kalyoncu’nun hazırlayıp 2005 yılında bastırdığı Kömürde Açan Çiçek adlı esrinin 58. sayfasında 1850 yılında Viranşehir Sancak’ı kazalarından Çarşamba’nın sınırları içinde bir Günyüzü Divanı bulunmaktadır.  

1800’lerde Çarşamba bölgesi daha dar bir alanı kapsıyor.

1530 tarihli muhasebe defterinde Günec ile ilgili olarak: Karye-i Günec vakıfdır evlada vakıf tamamdır. Hane, 28; hisse, 4; tımar, 1? ve hasıl, 2592 olarak yazılmış. Evlada evlatlık ibaresi geçmiş olsaydı buranın vakıflığının sürekli olduğu anlamı çıkardı, fakat evlat sözü bir kere kullanılmış.

Aynı kaynakta Güneyce ile ilgili olarak: Karye-i Güneyce, hane, 45; tımar,5; hassa, 2, ….? Hasıl, 5497 olarak yazılmış.

Sadi Uyar’a göre Güneyce 1519’da 28 hane ve 1568’de aynı yerleşim 106 hane oluyor ve iki tarihte de vakıf olarak geçiyor.

Kastamonu ve Gerede dolaylarında Halaç’la başlayan yer ve topluluk adları olsa da sözünü ettiğimiz Günyüzü coğrafyasında bu adlara elimizdeki 1530 kayıtlarında rastlayamıyoruz.

 

Şeyhler, Şeyhoğlu Toplulukları,

1530 tarihli 438 Numaralı Muhasebe-i Vilayet-i Anadolu Defterinin 525. Sayfasında Horcanus, 522. Sayfasında Yalanda, 522. Sayfasında Kurt Şeyh ve 522. Sayfasında Burunkaya, 523. Sayfada da Karacaviran kayıtları geçmekte. Bugün yakın coğrafyada varlığını sürdüren bu köyler 500 yıl önce kayıt edilirken ya aynı sayfalara ya da yakın sayfalara yazılmıştır.

Dolayısıyla Kurt Şeyh’in bugünkü Şeyhoğlu’na dönüşmesi olasıdır.

Bölgede kurt sözü yerine canavar sözü kullanılması ve bir yabani hayvan olan kurdun yaşam alanının 300 m.nin üzerinde olduğu gerçeği ve kurt görenin, sözünü ettiğimiz köyde, bulunmaması, kurdun varlığına dayalı olarak çoban köpeklerinin sürücülük, yani küçükbaş hayvancılık kültürüne coğrafi kültür nedeniyle yansımamış olmasına rağmen buralarda kurdun varlık göstermemesi Halaçlı’nın kuzeyindeki bir coğrafi elemanda tutunan Kurt Deresi sözünün açıklanmasını oldukça zorlaştırıyor.

1530’daki Bolu Livasında kayıtlı bulunan kişi ve cemaat isimlerindeki Kurt Şeyh bu coğrafyada yaşamaktadır. Bir topluluğun inanç önderi veya sözü dinlenen bir büyüğüdür.

Bu coğrafyada bulunan ve eskiden beri Kurt Deresi olarak geçen bu yer ismi, Kurt Şeyh’in anısına kalmış olması ihtimali daha çok…

Kurt Şeyh’in sülalesinden gelenler de Şeyhoğlu olarak tarih içinde anılmaya başlamış ve bu kurucu aileden Şeyhoğlu köyü adı ortaya çıkmıştır, görüşü aşağıya aktarılan söylenceden daha gerçekçi olmalı.

 

Şeyhoğlu Söylencesi

Anlatıcılar,

-Şeyhoğlu’nda çok yaşlı bir kavlanga var. Bunun ne zaman dikildiği, kimin diktiğini bilen yok. Yaşı ve kimin diktiği bilinmeyen bu ağaç köyün içinde hala tüm görkemiyle yaşamakta. Sözü edilen kavlanga tarihi bir ağaçtır.

Buraya kadar bir şey yok. Asıl bilgi anlatacaklarımda. Perşembe tarafında sözü dinlenir bir şeyh varmış, bu şeyh, Şeyhler köyünden olmalı. Bu şeyhin oğlu büyüyor ve ev ocak olabilecek yaşa geliyor.

Bu şeyh yetişmiş oğlunu yanına çağırıyor. Şeyhin elinde de bir kavlanga kazığı varmış.

Elindeki kazığı oğluna verip, oğlum diyor bu kazığı nere yerleşeceksen oraya dik. Bu kazık orada kök salacak, gelişip ulu bir ağaç olacak. Sen de orada evlenip yerleşip kalacan ve çoğalacan demiş.

O gün bu gündür Şeyhoğlu köyü vardır ve önce Şefoğlu sonra da Şeyhoğlu köyü olarak bilinir olmuştur.

 

Beyler Topluluğu,

Beycumalı Uzman Tarih Öğretmeni Mehmet Köktürk’ün 2012 yılında bastırdığı 550 Yıllık Bir Aile Beycuma-Filyos-Mengen Çaycuma Beyleri Soyadları Köktürk Olanlar adlı kitabının 5 ve 6. Sayfasında, Rum Beyzade Hacı Ali Bey Çaycuma Kayabaşı Günyüzü’nde (Erenköy Hacıbeyler) yerel yönetici olarak görev yapmıştır. Devlet adına devletin arazilerini (miri arazi) yönetmiş, devlet adına devletin vergilerini halktan toplamış, devletle halkı kaynaştırmış, devlet adına halkı adaletli bir şekilde yönetmiştir.

Rum Beyzade Hacı Ali Bey Beycuma Beylerinin atası Hüseyin Beyin torunu Halil Beyin oğlu Abdurrahman Beyin kardeşidir.

1819 yılında, yani Hicri tarihe göre, 1235 yılında Çaycuma’ya (Çarşamba) ilk camiyi yaptırmıştır. Çaycuma (Çarşamba) Nadır Deresi üzerine köprü yaptırmıştır.

Rum Beyzade Hacı Ali Bey 1819 yılında eşkıyalar tarafından işkence ile öldürülmüştür.

Bugün Çaycuma Erenköy Hacı Beyler Mahallesinin (Öztürkler) atasıdır.

Mezarı Erenköy (Çaycuma) Davulcu Meşe mezarlığındadır.

 

Yukarıdaki kaynağa göre Erenköy’ün Beyler Mahallesi 1700-1800’lerde şekillenmeye başlamıştır. Issız bir yere yerleşmenin çok mantıklı olmadığı buralarda yerleşik hayata geçmiş halkların bulunduğu da bir gerçek. Beyler Mahallesinin yerleşimi stratejik yönden önemli. Burası sıtmadan uzak havadar bir yer. İçme suyu yönünden zengin olmasına rağmen değirmen kalıntılarından veya bir değirmen varlığından söz edemiyoruz. En yakın değirmen Bazaraltı’nda ve Hazindarlar Değirmeni. Köyün yakınlarında değirmen besleyecek bir dere yok. En yakın dereler, Kuzdere ve Kurt Deresi. Bu derelerde su değirmeni sözlü bilgilere göre hiç olmamış.

Beyler mahallesine 1 km. uzaklıkta bulunan Filyos Çayı üzerinde bir sal değirmeninden veya dolap değirmeninden de söz edilmiyor. Tarım toplumunda değirmenler çok önemli, yerleşmelere de ışık tutar durumda. Çaycuma coğrafyasında birçok köy, değirmene ve değirmen imkânına çok yakın…

Caminin yapıldığı yer şu an Çaycuma’nın bir mahallesi durumdaki Çay karyesidir. Çarşamba bir bölgenin adıdır.

Davulcu Meşe’deki davulca’dan davulcu olmuştur. Türkçede, –ce, -ca eki benzerlik yapar. Yaşlılıktan işi boşalmış, davul gibi anlamı verir. Çaycuma bölgesinde yaşlı ve işi çürüyerek ve yıldırımla yanmış ulu meşelere tamburi ve davulca benzetmesi yapılmaktadır.

Sonuç olarak Kayabaşı, Kayabaşı Çay, Eren köyü oluşturan mahalleler, Şeyhoğlu ve mahalleleri, Kalaycıoğlu 500 yıl önce Günyüzü’nü oluşturuyordu. Bu Günyüzü divanın Horcanus ve Burunkaya bu yerleşmenin o zamanki komşularından bazılarıydı…

Eren Köyü, 1960’lı yıllarda Kayabaşı köyünden ayrılıyor. Aslında Erenköy diye bir mahalle bilinmiyor. Davulca Meşe mevkii olarak bilinen yerde bir türbe olduğu, bunun eren, ermiş, evliya olduğu ifade ediliyor. Belki de Çavuşlar, Beyler, Aşağı Mahalleler Kayabaşı’nın mahalleleri iken Kayabaşın’dan ayrılarak Eren köyü oluyor. Bu köy eskilerde Zonguldak’a gitmek için kullanılan Çaycuma yolu üzerine kadar inmiş. Bu yoldan yukarılara doğru 1 km kadar yamaçlara da sarmış durumda. Yukarılar daha eski yerleşme. Bu mahalle, Beyler Mahallesi. Zaman içinde ulaşım araçlarından açılan yolla, aşağılar cazip hale gelmiş.

Kayabaşı’nda rakım 200’ün üzerinde ve buranın doğu yönünde geniş yatağı ile Filyos Çayı Çaycuma’ya doğru her mevsim akıp gitmekte. Belki de bu çayın kum dağları buralarda en çok göze çarpmakta. Bu kum dağlı çayın biraz yukarından çifte Zonguldak yolu köprüleri ile.

Irmağın ötesinde düzlüğe serpilmiş Bakacakkadı kavlangaların içinde kaybolan okuluyla öylece duruyor.

Zonguldak’tan gelirken köprüyü geçince Bakacakkadı’nın oralarda faaliyet göstererek bölgeye bir canlılık getiren 100. Yıl Hizmet Köyü tesisleri de tam bir kavlangalık. Birçok bina ve tesis ağaçlarla sarmaş dolaş buralarda.

Erenköy Halaçlı gezi yazılarıyla bölge hakkında yeni bilgiler verilecektir…

 

Çaycuma, 31 Mart 2013





Bu Yazıyı 693 kişi okumuştur.




   BU YAZARA AİT YAZILAR
19.07.2014    VEDA
10.12.2013    Dağüstü (Horcinaz) Köyü Gezisi -6-
24.08.2013    Muhsinler Köyü Gezisi -12-
28.07.2013    Bahar Yalan Merzifon TEMA Gerçek -9-
21.07.2013    Hacıköy’ün Köseler Köyü ve Köselerli Sıhhiye Ahmet -5-
11.07.2013    Muhsinler Köyü Gezisi -10-
09.07.2013    Ben de Keserim Sakallarımı Kuşlara
20.05.2013    Basat Köyü -1-
25.04.2013    Nebioğlu Kasabasının Terziler Mahallesi (Terziler Köyü) -1-
22.04.2013    Erenköy ve Halaçlılar Köyü Mahallesi Gezisi -2-
20.04.2013    Çaycuma İlçesi Saz Köyü -2-
14.04.2013    Erenköy, Kayabaşı Köyü’nde Bir Halaçlılar Köyü Mahallesi ve Günyüzü Coğrafyasına Genel Bakış -1-
11.04.2013    Çaycuma İlçesi Saz Köyü -1-
07.04.2013    Yeniyıldız Kasabası -1-
03.04.2013    Muhsinler Köyü Gezisi -8-
21.03.2013    Merhaba Çaycuma Torlaklar Köyü / 7. Yazı
17.03.2013    Muharremşah Köyü -6-
14.03.2013    Dağüstü (Horcinaz) Köyü Gezisi -4-
06.03.2013    Bahar Yalan Merzifon TEMA Gerçek -8-
03.03.2013    Bahar Yalan Merzifon TEMA Gerçek -7-

Sayfa:  1   2  3  4  5

 

 

 
 
     

Bu yazıyı Paylaş;